Amalgamat dentystyczny to tradycyjny materiał używany do wypełnień ubytków w zębach od ponad 150 lat. Powstaje przez zmieszanie ciekłej rtęci (Hg) z proszkiem metalicznym (zazwyczaj: srebro, cyna, miedź, cynk). Tworzy wtedy plastyczną masę, która twardnieje w zębie.
W czasie łączenia dochodzi do reakcji amalgamacji, czyli chemicznego połączenia rtęci z pozostałymi metalami. Powstają różne fazy krystaliczne, w których część rtęci pozostaje niezwiązana i ulatnia się z biegiem czasu.
Choć przez lata uważano go za stabilny, dziś wiadomo, że amalgamaty są niestabilne i uwalniają rtęć przez cały okres pozostawania w jamie ustnej.
Uwalnianie rtęci
Rtęć paruje i uwalnia się w postaci oparów (Hg⁰) z powierzchni wypełnienia.
Emisja wzrasta gwałtownie w następujących sytuacjach:
- podczas żucia, ściskania zębów (bruksizm)
- szczotkowania zębów, polerowania wypełnień
- spożywania gorących napojów i pokarmów
- działania pól elektromagnetycznych (np. telefon, tomografia)
- stosowania wybielaczy do zębów (nadtlenek karbamidu)
- obecności innych metali w jamie ustnej (złoto, protezy) – tzw. galwanizm jamy ustnej
Udowodniono, że:
- stężenie rtęci w powietrzu wydychanym jest nawet 3x wyższe u osób z amalgamatami
- emisja pary rtęci podczas żucia może wzrosnąć nawet 10–20-krotnie
- większa liczba i powierzchnia wypełnień oznacza większe uwalnianie Hg
Toksyczność amalgamatów
Rtęć nie występuje naturalnie w organizmie i działa jak silna toksyna:
- neurotoksyczna – uszkadza ośrodkowy układ nerwowy (OUN) i przysadkę
- immunotoksyczna – zaburza odporność i może wywoływać autoimmunizację
- mitochondriotoksyczna – blokuje enzymy i zaburza produkcję energii
- enterotoksyczna – niszczy florę jelitową i uszkadza błony śluzowe
W badaniach wykazano, że ważną rolę odgrywa Candida Albicans, która wiąże i sekwestruje znaczną ilość rtęci (Hg), pełniąc tym samym funkcję ochronną wobec organizmu. To ważny element także w celach terapeutycznych, ponieważ Hg zintegrowana z drożdżakiem – w przypadku terapii przeciwgrzybiczej – uwalniana jest przy rozpadzie drożdżaka, powodując gwałtowny wzrost obciążenia, który w pewnych przypadkach może przypominać ostre zatrucie.
Grupy szczególnie narażone
Rtęć jest szczególnie groźna u:
- dzieci i niemowląt (wpływ na rozwój neurologiczny)
- kobiet w ciąży i karmiących
- osób z obciążeniem toksycznym i zaburzoną detoksykacją
- pacjentów z chorobami przewlekłymi i autoimmunologicznymi
Galwanizm – mikroprądy w jamie ustnej
Amalgamaty mogą tworzyć ogniwa galwaniczne – czyli mikroprądy między różnymi metalami (np. amalgamat i złoto, metalowa korona, implant).
To zaburza:
- bioelektrykę tkanek
- działanie układu nerwowego
- przewodnictwo meridianów energetycznych (wg TCM)
Można to zmierzyć za pomocą specjalnych mierników – wartości powyżej 80 mV są uznawane za niebezpieczne.
Powiązania kliniczne amalgamatu z objawami
Z badań i obserwacji klinicznych wynika, że amalgamat może przyczyniać się m.in. do:
- przewlekłego zmęczenia, mgły mózgowej
- zaburzeń hormonalnych (zwłaszcza tarczycy i przysadki)
- depresji, lęków, nerwic, bezsenności
- chorób autoimmunologicznych (np. Hashimoto, liszaj płaski)
- bólów głowy, szumów usznych, problemów z równowagą
- zaburzeń pokarmowych, alergii, candidy, dysbiozy
- nieregularnych objawów opornych na leczenie
Bezpieczne usuwanie amalgamatów
Usunięcie wypełnień amalgamatowych nie może być działaniem pochopnym. Zbyt szybkie usuwanie amalgamatów bez przygotowania może pogorszyć stan pacjenta.
Zasady bezpiecznego usuwania:
- odpowiednie przygotowanie pacjenta (przed, w trakcie i po zabiegu)
- ochrona przed zajściem w ciążę – nie należy przeprowadzać zabiegu w ciąży lub w trakcie karmienia
- wypełnienia amalgamatowe powinno się usuwać pojedynczo, z zachowaniem odstępów między wizytami (3-6 tygodni)
- usunięcie amalgamatu powinno odbywać się w specjalistycznym gabinecie stomatologicznym
Przygotowanie przed usunięciem amalgamatu
- Wzmocnienie narządów detoksykacyjnych (emunktoriów: wątroba, nerki, jelita, skóra)
- Odbudowa mikrobioty jelitowej
- Przywrócenie reaktywności biologicznej i drenażu komórkowego
- Zmniejszenie obciążenia układu nerwowego
Postępowanie po usunięciu
Organizm nadal wydala rtęć z tkanek – szczególnie z układu nerwowego i narządów głębokich. Kluczowe cele po zabiegu to:
- wspomóc eliminację resztek rtęci
- chronić układ nerwowy i mitochondrialny
- odbudować funkcje immunologiczne, hormonalne i jelitowe
Rtęć w organizmie człowieka – dowody naukowe
Coraz więcej badań naukowych potwierdza, że amalgamaty dentystyczne są istotnym źródłem ekspozycji na rtęć, a ich obecność w jamie ustnej może prowadzić do kumulacji tego metalu w tkankach organizmu, również u najbardziej wrażliwych – takich jak płody i noworodki.
Obciążenie rtęcią tkanek ludzkich płodów i noworodków
Badanie to analizowało stężenie rtęci całkowitej (Hg-T) w istotnych narządach – takich jak wątroba, nerki i mózg – u 108 zmarłych dzieci (w wieku od 1 dnia do 5 lat). Dodatkowo analizowano też materiały pochodzące od 46 płodów (od 12. do 40. tygodnia życia wewnątrzmacicznego).
Wyniki wykazały, że stężenia rtęci w narządach noworodków korelowały z liczbą amalgamatowych wypełnień u matek. W tkankach płodów, których matki miały większą liczbę wypełnień, wykryto istotnie wyższe poziomy rtęci, zwłaszcza w korze mózgowej i nerkach. Wniosek badaczy był jednoznaczny: amalgamat dentystyczny może być źródłem ekspozycji płodów na rtęć, która przekracza barierę łożyskową. Pomimo że stężenia te często mieszczą się w granicach toksykologicznych, już sam fakt ich obecności w mózgu rozwijającego się dziecka jest sygnałem alarmowym.
Obecność rtęci w błonie śluzowej jamy ustnej
W innym badaniu przebadano tkanki błony śluzowej jamy ustnej u 90 pacjentów, z których połowa miała wypełnienia amalgamatowe. Analizowano zawartość rtęci w mikrogramach na gram tkanki i porównywano dane w trzech grupach:
- Osoby bez wypełnień – średnio 118 µg Hg/kg
- Osoby z wypełnieniami ze szlachetnych metali – 144 µg Hg/kg
- Osoby z amalgamatami – aż 165 µg Hg/kg
Wyniki jasno wykazały, że pacjenci z amalgamatami mieli ponad 40% więcej rtęci w błonie śluzowej jamy ustnej niż osoby bez takich wypełnień. To potwierdza, że rtęć stopniowo uwalnia się z amalgamatu i kumuluje w otaczających tkankach.
Oba badania jednoznacznie dowodzą, że amalgamat dentystyczny nie jest obojętny biologicznie. Nie tylko uwalnia rtęć w obrębie jamy ustnej, ale także przyczynia się do jej obecności w organizmach nienarodzonych dzieci. Bariera łożyskowa nie chroni skutecznie przed przenikaniem rtęci, a błona śluzowa jamy ustnej staje się miejscem jej lokalnego odkładania. Te wyniki powinny skłaniać do usunięcia wypełnienia amalgamatowego i przeprowadzenia oczyszczania organizmu.